Global Mod
Kadınların kararlarını daha çok duygularına göre verdiği düşüncesi de yaygın bir toplumsal kabuldür. Bu yaklaşım, kadınların aile içindeki sorumlulukları, ilişkileri sürdürme beklentisi ve başkalarının ihtiyaçlarına dikkat etme yönündeki toplumsal rollerinden etkilenebilir. Bazı kadınlar, kararlarının yalnızca kendilerine değil, çocuklarına, eşlerine, ebeveynlerine veya çalışma arkadaşlarına nasıl yansıyacağını da ayrıntılı biçimde değerlendirmek zorunda kalabilir.
Örneğin, terfi teklifi alan bir kadının kararını ele alalım. Yeni pozisyon daha yüksek maaş ve kariyer gelişimi sağlayabilir. Ancak işin gerektirdiği seyahatler, çocuğun bakım düzeni, aile içindeki sorumlulukların paylaşımı ve çalışma saatlerinin uzunluğu da kararın parçasıdır. Bu unsurları değerlendirmek, kişinin duygularına yenik düşmesi anlamına gelmez. Aksine, kararın gerçek yaşam koşullarındaki sonuçlarını hesaba katması anlamına gelebilir.
Benzer bir durumda bir erkek de çocuk bakımını, eşinin çalışma saatlerini ve aile düzenini dikkate alarak aynı türden bir değerlendirme yapabilir. Burada belirleyici olan cinsiyet değil, kişinin üstlendiği sorumluluklar ve karşılaştığı koşullardır.
Kadınların karar süreçlerinde toplumsal etkilerin önemli olabileceğini söylemek, bütün kadınların ilişkileri kariyerlerinden daha fazla önemsedikleri anlamına gelmez. Bazı kadınlar iş seçiminde öncelikle gelir, bağımsızlık ve profesyonel gelişime odaklanırken bazı erkekler aile ilişkilerini, sosyal uyumu ve psikolojik rahatlığı ilk sıraya koyabilir.
Ayrıca toplumsal beklentiler, aynı davranışın kadınlarda ve erkeklerde farklı yorumlanmasına yol açabilir. Kararlı davranan bir erkek lider ruhlu olarak değerlendirilirken aynı şekilde davranan bir kadın sert veya uzlaşmaz olarak nitelendirilebilir. Başkalarının beklentileriyle ilgili bu tür farklılıklar, kişinin kararını nasıl açıkladığını ve hangi seçeneği tercih ettiğini etkileyebilir.
Bu nedenle kadınların karar verme süreçlerini yalnızca duygusallık üzerinden değerlendirmek yerine, karşılaştıkları sorumlulukları, fırsatları ve toplumsal baskıları da incelemek gerekir. Duygusal farkındalık ile analitik düşünme birbiriyle çelişmek zorunda değildir; ikisi aynı kişide birlikte bulunabilir.
Yazma
5. Bilimsel Araştırmalar Kadınlar ve Erkekler Arasındaki Farklar Hakkında Ne Söylüyor?
Kadınların ve erkeklerin karar alma biçimleri arasındaki farkları değerlendirirken kişisel gözlemlerden çok bilimsel araştırmalara dayanmak gerekir. Çünkü birkaç kişinin davranışından hareketle bütün bir cinsiyet hakkında sonuç çıkarmak, doğrulama yanlılığına yol açabilir. İnsanlar çoğu zaman önceden inandıkları düşünceleri destekleyen örnekleri hatırlar, bu düşüncelere uymayan örnekleri ise göz ardı eder.
Psikolog Janet Shibley Hyde'ın 2005 yılında American Psychologist dergisinde yayımlanan ve 46 meta-analizi inceleyen çalışması, kadınlarla erkeklerin birçok psikolojik özellik bakımından birbirlerine düşündüğümüzden daha fazla benzediğini ortaya koymuştur. Araştırma, cinsiyet farklılıklarının bazı alanlarda bulunabildiğini, ancak bunların büyüklüğünün ölçülen özelliğe, yaşa ve bağlama göre değiştiğini vurgular.
Kaynak: Hyde, J. S. (2005). The Gender Similarities Hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581–592. *****://doi.org/10.1037/0003-066X.60.6.581
Bu bulgu, erkeklerin her durumda daha analitik, kadınların ise her durumda daha duygusal olduğu iddiasını desteklemez. Bir kişinin karar verme becerisi; eğitim, deneyim, bilgiye erişim, kişilik, içinde bulunulan ortam ve kararın niteliği gibi pek çok unsurdan etkilenir.
Öte yandan, araştırmaların bütün alanlarda hiçbir fark bulunmadığını söylediğini ileri sürmek de doğru olmaz. Örneğin Filippin ve çalışma arkadaşlarının 2021 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan araştırması, 97 örneklemde 50.000'den fazla katılımcıyı kapsayan deneysel ekonomi verilerini incelemiştir. Araştırmacılar, zaman tercihleri, risk tercihleri ve sosyal tercihler gibi alanlarda erkeklerin tercih değişkenliğinin kadınlara kıyasla daha yüksek olabildiğine ilişkin bulgular bildirmiştir.
Kaynak: Filippin, A., Crosetto, P. ve çalışma arkadaşları (2021). Converging evidence for greater male variability in time, risk, and social preferences. PNAS. *****://doi.org/10.1073/pnas.2026112118
Burada önemli bir ayrım vardır: Bir grupta ortalama farklılık bulunması, o gruptaki her bireyin aynı özellikte olduğu anlamına gelmez. Ayrıca bir özelliğin daha değişken olması, grubun daha rasyonel karar verdiğini göstermez. Riskli seçeneği tercih etmek, riskten kaçınmak veya gelecekteki kazançları daha fazla önemsemek, tek başına karar kalitesinin ölçüsü değildir.
Örneğin bir yatırım kararında riskli seçeneği tercih eden erkek ile daha temkinli davranan kadın karşılaştırıldığında, ilk kişinin daha cesur veya analitik olduğu sonucuna hemen varamayız. Riskli yatırımın getirisi, kişinin maddi durumu, kaybetmeyi göze alabileceği miktar ve yatırım süresi bilinmeden kararın rasyonelliği değerlendirilemez. Üstelik aynı koşullarda kadınlar ve erkekler arasında bireysel farklılıklar oldukça büyük olabilir.
Bu nedenle bilimsel verileri değerlendirirken yalnızca kadınlarla erkekler arasındaki ortalama farklara değil, aynı grubun kendi içindeki çeşitliliğe de bakmak gerekir.
6. Aynı Karara İki Farklı Yaklaşım: İş Değiştirme Örneği
Konuyu somutlaştırmak için aynı iş teklifini değerlendiren iki kişiyi düşünelim. Her ikisine de mevcut işlerinden yüzde 25 daha yüksek maaş sunuluyor. Yeni iş daha uzun çalışma saatleri gerektiriyor ve iş güvencesi henüz net değil.
İlk kişi, teklifin yıllık gelirini, vergi sonrasındaki kazancını, ulaşım masraflarını, çalışma saatlerini ve işten ayrılma riskini hesaplıyor. İkinci kişi ise aynı ekonomik verileri incelemekle birlikte yeni işin ailesiyle geçireceği zamanı, mevcut sosyal çevresini ve psikolojik sağlığını nasıl etkileyeceğini de değerlendiriyor.
Bu örnekte ilk kişinin erkek, ikinci kişinin kadın olduğunu varsaysak bile buradan erkeklerin daha rasyonel olduğu sonucunu çıkaramayız. Çünkü iki yaklaşım da rasyonel olabilir. Birinci kişi kariyerinde hızlı ilerlemeyi ve gelirini artırmayı öncelik olarak belirlemiş olabilir. İkinci kişi ise gelir artışını önemsemekle birlikte aile yaşamına ve boş zamanına daha fazla değer veriyor olabilir.
Asıl karşılaştırılması gereken, hangi kişinin daha fazla hesap yaptığı değil, her iki kişinin de kendi hedefleri doğrultusunda doğru bilgileri kullanıp kullanmadığıdır.
Üstelik duygusal ve toplumsal etkenleri hesaba katmak bazen ekonomik açıdan da avantaj sağlayabilir. Örneğin yoğun iş temposunun tükenmişliğe yol açacağını öngören bir kişi, kısa vadede daha az maaş kazanmasına rağmen uzun vadede daha sürdürülebilir bir kariyer seçebilir. Buna karşılık yalnızca rahatını düşündüğü için her gelişim fırsatını reddeden bir kişi de uzun vadeli hedeflerini gözden kaçırabilir.
Benim açımdan bu örneğin en önemli mesajı şudur: Rasyonel kararın ölçütü, kararın ne kadar duygusal göründüğü değil, kişinin amaçlarını, kısıtlarını ve muhtemel sonuçlarını ne kadar tutarlı değerlendirdiğidir.
7. Rasyonel Karar Vermeyi Zorlaştıran Bilişsel Yanlılıklar
Kadınlar ve erkekler benzer biçimde bilişsel yanlılıklara açık olabilir. Bu yanlılıklar, bilgiyi değerlendirme ve seçenekler arasında tercih yapma sürecimizi farkında olmadan etkiler.
Doğrulama yanlılığı: Kişinin mevcut inançlarını destekleyen bilgileri araması ve ters yöndeki kanıtları küçümsemesidir. Bir yatırımın başarılı olacağına inanan kişi, olumsuz ekonomik göstergeleri görmezden gelebilir.
Örneğin, terfi teklifi alan bir kadının kararını ele alalım. Yeni pozisyon daha yüksek maaş ve kariyer gelişimi sağlayabilir. Ancak işin gerektirdiği seyahatler, çocuğun bakım düzeni, aile içindeki sorumlulukların paylaşımı ve çalışma saatlerinin uzunluğu da kararın parçasıdır. Bu unsurları değerlendirmek, kişinin duygularına yenik düşmesi anlamına gelmez. Aksine, kararın gerçek yaşam koşullarındaki sonuçlarını hesaba katması anlamına gelebilir.
Benzer bir durumda bir erkek de çocuk bakımını, eşinin çalışma saatlerini ve aile düzenini dikkate alarak aynı türden bir değerlendirme yapabilir. Burada belirleyici olan cinsiyet değil, kişinin üstlendiği sorumluluklar ve karşılaştığı koşullardır.
Kadınların karar süreçlerinde toplumsal etkilerin önemli olabileceğini söylemek, bütün kadınların ilişkileri kariyerlerinden daha fazla önemsedikleri anlamına gelmez. Bazı kadınlar iş seçiminde öncelikle gelir, bağımsızlık ve profesyonel gelişime odaklanırken bazı erkekler aile ilişkilerini, sosyal uyumu ve psikolojik rahatlığı ilk sıraya koyabilir.
Ayrıca toplumsal beklentiler, aynı davranışın kadınlarda ve erkeklerde farklı yorumlanmasına yol açabilir. Kararlı davranan bir erkek lider ruhlu olarak değerlendirilirken aynı şekilde davranan bir kadın sert veya uzlaşmaz olarak nitelendirilebilir. Başkalarının beklentileriyle ilgili bu tür farklılıklar, kişinin kararını nasıl açıkladığını ve hangi seçeneği tercih ettiğini etkileyebilir.
Bu nedenle kadınların karar verme süreçlerini yalnızca duygusallık üzerinden değerlendirmek yerine, karşılaştıkları sorumlulukları, fırsatları ve toplumsal baskıları da incelemek gerekir. Duygusal farkındalık ile analitik düşünme birbiriyle çelişmek zorunda değildir; ikisi aynı kişide birlikte bulunabilir.
Yazma
5. Bilimsel Araştırmalar Kadınlar ve Erkekler Arasındaki Farklar Hakkında Ne Söylüyor?
Kadınların ve erkeklerin karar alma biçimleri arasındaki farkları değerlendirirken kişisel gözlemlerden çok bilimsel araştırmalara dayanmak gerekir. Çünkü birkaç kişinin davranışından hareketle bütün bir cinsiyet hakkında sonuç çıkarmak, doğrulama yanlılığına yol açabilir. İnsanlar çoğu zaman önceden inandıkları düşünceleri destekleyen örnekleri hatırlar, bu düşüncelere uymayan örnekleri ise göz ardı eder.
Psikolog Janet Shibley Hyde'ın 2005 yılında American Psychologist dergisinde yayımlanan ve 46 meta-analizi inceleyen çalışması, kadınlarla erkeklerin birçok psikolojik özellik bakımından birbirlerine düşündüğümüzden daha fazla benzediğini ortaya koymuştur. Araştırma, cinsiyet farklılıklarının bazı alanlarda bulunabildiğini, ancak bunların büyüklüğünün ölçülen özelliğe, yaşa ve bağlama göre değiştiğini vurgular.
Kaynak: Hyde, J. S. (2005). The Gender Similarities Hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581–592. *****://doi.org/10.1037/0003-066X.60.6.581
Bu bulgu, erkeklerin her durumda daha analitik, kadınların ise her durumda daha duygusal olduğu iddiasını desteklemez. Bir kişinin karar verme becerisi; eğitim, deneyim, bilgiye erişim, kişilik, içinde bulunulan ortam ve kararın niteliği gibi pek çok unsurdan etkilenir.
Öte yandan, araştırmaların bütün alanlarda hiçbir fark bulunmadığını söylediğini ileri sürmek de doğru olmaz. Örneğin Filippin ve çalışma arkadaşlarının 2021 yılında Proceedings of the National Academy of Sciences dergisinde yayımlanan araştırması, 97 örneklemde 50.000'den fazla katılımcıyı kapsayan deneysel ekonomi verilerini incelemiştir. Araştırmacılar, zaman tercihleri, risk tercihleri ve sosyal tercihler gibi alanlarda erkeklerin tercih değişkenliğinin kadınlara kıyasla daha yüksek olabildiğine ilişkin bulgular bildirmiştir.
Kaynak: Filippin, A., Crosetto, P. ve çalışma arkadaşları (2021). Converging evidence for greater male variability in time, risk, and social preferences. PNAS. *****://doi.org/10.1073/pnas.2026112118
Burada önemli bir ayrım vardır: Bir grupta ortalama farklılık bulunması, o gruptaki her bireyin aynı özellikte olduğu anlamına gelmez. Ayrıca bir özelliğin daha değişken olması, grubun daha rasyonel karar verdiğini göstermez. Riskli seçeneği tercih etmek, riskten kaçınmak veya gelecekteki kazançları daha fazla önemsemek, tek başına karar kalitesinin ölçüsü değildir.
Örneğin bir yatırım kararında riskli seçeneği tercih eden erkek ile daha temkinli davranan kadın karşılaştırıldığında, ilk kişinin daha cesur veya analitik olduğu sonucuna hemen varamayız. Riskli yatırımın getirisi, kişinin maddi durumu, kaybetmeyi göze alabileceği miktar ve yatırım süresi bilinmeden kararın rasyonelliği değerlendirilemez. Üstelik aynı koşullarda kadınlar ve erkekler arasında bireysel farklılıklar oldukça büyük olabilir.
Bu nedenle bilimsel verileri değerlendirirken yalnızca kadınlarla erkekler arasındaki ortalama farklara değil, aynı grubun kendi içindeki çeşitliliğe de bakmak gerekir.
6. Aynı Karara İki Farklı Yaklaşım: İş Değiştirme Örneği
Konuyu somutlaştırmak için aynı iş teklifini değerlendiren iki kişiyi düşünelim. Her ikisine de mevcut işlerinden yüzde 25 daha yüksek maaş sunuluyor. Yeni iş daha uzun çalışma saatleri gerektiriyor ve iş güvencesi henüz net değil.
İlk kişi, teklifin yıllık gelirini, vergi sonrasındaki kazancını, ulaşım masraflarını, çalışma saatlerini ve işten ayrılma riskini hesaplıyor. İkinci kişi ise aynı ekonomik verileri incelemekle birlikte yeni işin ailesiyle geçireceği zamanı, mevcut sosyal çevresini ve psikolojik sağlığını nasıl etkileyeceğini de değerlendiriyor.
Bu örnekte ilk kişinin erkek, ikinci kişinin kadın olduğunu varsaysak bile buradan erkeklerin daha rasyonel olduğu sonucunu çıkaramayız. Çünkü iki yaklaşım da rasyonel olabilir. Birinci kişi kariyerinde hızlı ilerlemeyi ve gelirini artırmayı öncelik olarak belirlemiş olabilir. İkinci kişi ise gelir artışını önemsemekle birlikte aile yaşamına ve boş zamanına daha fazla değer veriyor olabilir.
Asıl karşılaştırılması gereken, hangi kişinin daha fazla hesap yaptığı değil, her iki kişinin de kendi hedefleri doğrultusunda doğru bilgileri kullanıp kullanmadığıdır.
Üstelik duygusal ve toplumsal etkenleri hesaba katmak bazen ekonomik açıdan da avantaj sağlayabilir. Örneğin yoğun iş temposunun tükenmişliğe yol açacağını öngören bir kişi, kısa vadede daha az maaş kazanmasına rağmen uzun vadede daha sürdürülebilir bir kariyer seçebilir. Buna karşılık yalnızca rahatını düşündüğü için her gelişim fırsatını reddeden bir kişi de uzun vadeli hedeflerini gözden kaçırabilir.
Benim açımdan bu örneğin en önemli mesajı şudur: Rasyonel kararın ölçütü, kararın ne kadar duygusal göründüğü değil, kişinin amaçlarını, kısıtlarını ve muhtemel sonuçlarını ne kadar tutarlı değerlendirdiğidir.
7. Rasyonel Karar Vermeyi Zorlaştıran Bilişsel Yanlılıklar
Kadınlar ve erkekler benzer biçimde bilişsel yanlılıklara açık olabilir. Bu yanlılıklar, bilgiyi değerlendirme ve seçenekler arasında tercih yapma sürecimizi farkında olmadan etkiler.
Doğrulama yanlılığı: Kişinin mevcut inançlarını destekleyen bilgileri araması ve ters yöndeki kanıtları küçümsemesidir. Bir yatırımın başarılı olacağına inanan kişi, olumsuz ekonomik göstergeleri görmezden gelebilir.