Pazar Günü Kepçe Çalışır mı? Bilimsel Veriler, Gürültü Mevzuatı ve Toplumsal Etkiler Üzerinden Bir İnceleme
Bir pazar sabahı pencerenin önünden gelen kepçe sesiyle uyanınca insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: “Bugün pazar, gerçekten çalışmaları serbest mi?” İlk bakışta basit görünen bu sorunun aslında hukuk, çevre sağlığı, şehir planlaması, iş güvenliği ve toplumsal yaşamla bağlantılı birkaç farklı boyutu var. Ben bu konuyu araştırırken özellikle “Pazar günü kesinlikle kepçe çalışmaz” ya da “Şantiye istediği gün çalışabilir” gibi iki uç yorumun da gerçeği tam yansıtmadığını gördüm.
Bu nedenle meseleyi yalnızca günlük deneyimler üzerinden değil, mevzuat ve bilimsel araştırmalar üzerinden değerlendirmek daha sağlıklı. Özellikle gürültü konusunda yapılan saha araştırmaları, bir iş makinesinin yalnızca “kaç desibel” çıkardığının değil, ne zaman çalıştığının, insanların yaşam alanına ne kadar yakın olduğunun ve insanların çalışmayı nasıl algıladığının da önemli olduğunu gösteriyor. Doi+1
Pazar Günü Çalışmak Genel Olarak Yasak mı?
Türkiye açısından en önemli nokta şu: Pazar günü olması, tek başına her türlü kepçe veya inşaat faaliyetini otomatik olarak yasaklayan genel bir kural anlamına gelmez.
Özellikle yerleşim alanlarında çevresel gürültü oluşturan şantiye faaliyetleri, 30 Kasım 2022 tarihli ve 32029 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği kapsamında düzenleniyor. Yönetmeliğin 13. maddesi, yerleşim alanlarındaki şantiye faaliyetlerinin ilgili ek hükümler çerçevesinde yürütülmesini ve gürültü azaltıcı tedbirlerin uygulanmasını öngörüyor. Lexpera
Bakanlığın konuya ilişkin açıklamasında yerleşim alanlarındaki şantiye faaliyetleri için esas alınan zaman aralığının 10.00-22.00 olduğu belirtiliyor. Ayrıca Bakanlık, kamu yararı, trafik yoğunluğu veya konutlarda yaratılabilecek gürültü gibi nedenlerle İl Mahalli Çevre Kurulu kararlarıyla çalışma saatlerine ilave düzenlemeler getirilebileceğini açıklıyor. Cygm+1
Dolayısıyla “Pazar günü kepçe kesinlikle çalışamaz” demek bilimsel ve hukuki açıdan fazla genelleyici olur. Daha doğru soru şudur:
Kepçe nerede çalışıyor, hangi amaçla çalışıyor, hangi saatlerde çalışıyor ve o bölgede özel bir yerel karar bulunuyor mu?
Bu dört değişken, pazar günü çalışmanın hukuka uygun olup olmadığını değerlendirmede çok daha anlamlıdır.
10.00-22.00 Aralığı Ne Anlama Geliyor?
Burada önemli bir ayrıntı var. 10.00-22.00 aralığını görmek, “her şantiye pazar günü 10.00'dan 22.00'ye kadar sınırsız şekilde çalışabilir” şeklinde yorumlanmamalıdır.
Çünkü yönetmelik yalnızca saat belirlemiyor; aynı zamanda çevresel gürültünün kontrolünü, gürültü azaltıcı tedbirlerin alınmasını ve bazı durumlarda yerel idarelerin ek düzenleme yapabilmesini de öngörüyor. Bakanlığın açıklamalarında, şantiye faaliyetleri için 100 dBC sınır değerinin sağlanması gerektiği de belirtiliyor. Cygm
İstanbul açısından da ayrıca Mahalli Çevre Kurulu kararlarının önem taşıdığı görülüyor. İstanbul Valiliği tarafından yayımlanan bir kurul kararında bazı özel inşaat faaliyetleri için normal çalışma saatlerinin dışında çalışmaya belirli şartlarla izin verildiği görülüyor. Bu da çalışma düzeninin proje ve bölgeye göre farklılaşabileceğini gösteriyor. Web Dosya
Başka bir ifadeyle, “Pazar günü kepçe çalışıyor” gözlemi tek başına ihlal kanıtı değildir; ancak “pazar günü olduğu için her koşulda serbesttir” düşüncesi de doğru değildir.
Bilim İnsanları İnşaat Gürültüsünü Nasıl Araştırıyor?
Bu konuyu bilimsel olarak incelemek için yalnızca bir kişinin “çok gürültülüydü” demesi yeterli olmaz. Araştırmacılar genellikle iki temel veri grubunu bir araya getiriyor:
1. Akustik ölçümler: Ses düzeyi belirli noktalarda cihazlarla ölçülüyor.
2. Sosyo-akustik anketler: Bölgede yaşayan insanlara gürültüyü ne ölçüde rahatsız edici buldukları soruluyor.
Bu iki veri daha sonra istatistiksel modellerle karşılaştırılıyor.
Örneğin 2025 yılında The Journal of the Acoustical Society of America dergisinde yayımlanan uzun dönemli Turcot Projesi araştırmasında 1.409 kişi dört yıl boyunca incelendi ve inşaat alanlarının çevresine 18 bağımsız gürültü ölçüm istasyonu yerleştirildi. Araştırmacılar, insanların gürültüden rahatsızlık düzeyinin zaman içinde değiştiğini ve yalnızca ölçülen ses seviyesinin rahatsızlığın tamamını açıklamadığını buldu. Doi+1
Bu sonuç özellikle pazar günü meselesi açısından ilginç. Çünkü pazar günü gürültü, hafta içindeki aynı ses seviyesinden psikolojik olarak daha rahatsız edici algılanabilir. Bunun nedeni yalnızca sesin fiziksel özellikleri değil, insanların o gün için oluşturduğu beklentiler olabilir.
Bir kişi hafta içi sabah 09.00'da kepçe sesini “normal şehir hayatı” olarak değerlendirebilirken aynı kişi pazar sabahı 09.00'da aynı sesi çok daha rahatsız edici bulabilir.
Gürültünün Şiddeti Kadar Zamanlaması da Önemli
Gürültü araştırmalarında “annoyance”, yani gürültüden rahatsızlık, yalnızca fiziksel ses seviyesinin doğrudan sonucu değildir.
2017 yılında WHO Avrupa gürültü kılavuzlarının temelini oluşturan sistematik inceleme ve meta-analizde 20 veri tabanında yapılan tarama sonucunda 62 çalışma değerlendirilmiş, bunların 57'si nicel meta-analizlere dahil edilmiştir. Çalışma, çevresel gürültü ile rahatsızlık arasında maruziyet-artış ilişkileri bulunduğunu ortaya koymuştur. PubMed Central (PMC)+1
Daha yeni araştırmalar da benzer biçimde gürültü rahatsızlığının tek boyutlu olmadığını gösteriyor.
Örneğin inşaat kaynaklı titreşim ve gürültüyü inceleyen bir çalışmada 350 bölge sakiniyle yüz yüze anket yapılmış, üç hafif raylı sistem inşaat alanından elde edilen veriler analiz edilmiştir. Araştırmada ev sahipliği, şantiyenin görünürlüğü, yaş ve titreşime ilişkin kaygılar gibi faktörlerin rahatsızlık üzerinde etkili olduğu görülürken, cinsiyetin etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. PubMed Central (PMC)+1
Bu bulgu, pazar günü kepçe tartışmasında önemli bir noktaya işaret ediyor: İnsanların tepkisini açıklamak için “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” şeklindeki basit kategoriler yeterli değil.
Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açısı Nasıl Dengelenebilir?
Günlük tartışmalarda erkeklerin daha çok ölçülebilir veriler, iş programı, üretim kaybı ve ekonomik maliyet üzerinden; kadınların ise aile düzeni, çocukların uykusu, yaşlıların dinlenmesi ve komşuluk ilişkileri üzerinden değerlendirme yaptığı söylenebiliyor.
Bu ayrım bazı bireysel deneyimleri açıklayabilir; ancak bunu biyolojik veya evrensel bir erkek-kadın kuralı olarak kabul etmek bilimsel açıdan doğru olmaz.
Bir pazar sabahı pencerenin önünden gelen kepçe sesiyle uyanınca insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: “Bugün pazar, gerçekten çalışmaları serbest mi?” İlk bakışta basit görünen bu sorunun aslında hukuk, çevre sağlığı, şehir planlaması, iş güvenliği ve toplumsal yaşamla bağlantılı birkaç farklı boyutu var. Ben bu konuyu araştırırken özellikle “Pazar günü kesinlikle kepçe çalışmaz” ya da “Şantiye istediği gün çalışabilir” gibi iki uç yorumun da gerçeği tam yansıtmadığını gördüm.
Bu nedenle meseleyi yalnızca günlük deneyimler üzerinden değil, mevzuat ve bilimsel araştırmalar üzerinden değerlendirmek daha sağlıklı. Özellikle gürültü konusunda yapılan saha araştırmaları, bir iş makinesinin yalnızca “kaç desibel” çıkardığının değil, ne zaman çalıştığının, insanların yaşam alanına ne kadar yakın olduğunun ve insanların çalışmayı nasıl algıladığının da önemli olduğunu gösteriyor. Doi+1
Pazar Günü Çalışmak Genel Olarak Yasak mı?
Türkiye açısından en önemli nokta şu: Pazar günü olması, tek başına her türlü kepçe veya inşaat faaliyetini otomatik olarak yasaklayan genel bir kural anlamına gelmez.
Özellikle yerleşim alanlarında çevresel gürültü oluşturan şantiye faaliyetleri, 30 Kasım 2022 tarihli ve 32029 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği kapsamında düzenleniyor. Yönetmeliğin 13. maddesi, yerleşim alanlarındaki şantiye faaliyetlerinin ilgili ek hükümler çerçevesinde yürütülmesini ve gürültü azaltıcı tedbirlerin uygulanmasını öngörüyor. Lexpera
Bakanlığın konuya ilişkin açıklamasında yerleşim alanlarındaki şantiye faaliyetleri için esas alınan zaman aralığının 10.00-22.00 olduğu belirtiliyor. Ayrıca Bakanlık, kamu yararı, trafik yoğunluğu veya konutlarda yaratılabilecek gürültü gibi nedenlerle İl Mahalli Çevre Kurulu kararlarıyla çalışma saatlerine ilave düzenlemeler getirilebileceğini açıklıyor. Cygm+1
Dolayısıyla “Pazar günü kepçe kesinlikle çalışamaz” demek bilimsel ve hukuki açıdan fazla genelleyici olur. Daha doğru soru şudur:
Kepçe nerede çalışıyor, hangi amaçla çalışıyor, hangi saatlerde çalışıyor ve o bölgede özel bir yerel karar bulunuyor mu?
Bu dört değişken, pazar günü çalışmanın hukuka uygun olup olmadığını değerlendirmede çok daha anlamlıdır.
10.00-22.00 Aralığı Ne Anlama Geliyor?
Burada önemli bir ayrıntı var. 10.00-22.00 aralığını görmek, “her şantiye pazar günü 10.00'dan 22.00'ye kadar sınırsız şekilde çalışabilir” şeklinde yorumlanmamalıdır.
Çünkü yönetmelik yalnızca saat belirlemiyor; aynı zamanda çevresel gürültünün kontrolünü, gürültü azaltıcı tedbirlerin alınmasını ve bazı durumlarda yerel idarelerin ek düzenleme yapabilmesini de öngörüyor. Bakanlığın açıklamalarında, şantiye faaliyetleri için 100 dBC sınır değerinin sağlanması gerektiği de belirtiliyor. Cygm
İstanbul açısından da ayrıca Mahalli Çevre Kurulu kararlarının önem taşıdığı görülüyor. İstanbul Valiliği tarafından yayımlanan bir kurul kararında bazı özel inşaat faaliyetleri için normal çalışma saatlerinin dışında çalışmaya belirli şartlarla izin verildiği görülüyor. Bu da çalışma düzeninin proje ve bölgeye göre farklılaşabileceğini gösteriyor. Web Dosya
Başka bir ifadeyle, “Pazar günü kepçe çalışıyor” gözlemi tek başına ihlal kanıtı değildir; ancak “pazar günü olduğu için her koşulda serbesttir” düşüncesi de doğru değildir.
Bilim İnsanları İnşaat Gürültüsünü Nasıl Araştırıyor?
Bu konuyu bilimsel olarak incelemek için yalnızca bir kişinin “çok gürültülüydü” demesi yeterli olmaz. Araştırmacılar genellikle iki temel veri grubunu bir araya getiriyor:
1. Akustik ölçümler: Ses düzeyi belirli noktalarda cihazlarla ölçülüyor.
2. Sosyo-akustik anketler: Bölgede yaşayan insanlara gürültüyü ne ölçüde rahatsız edici buldukları soruluyor.
Bu iki veri daha sonra istatistiksel modellerle karşılaştırılıyor.
Örneğin 2025 yılında The Journal of the Acoustical Society of America dergisinde yayımlanan uzun dönemli Turcot Projesi araştırmasında 1.409 kişi dört yıl boyunca incelendi ve inşaat alanlarının çevresine 18 bağımsız gürültü ölçüm istasyonu yerleştirildi. Araştırmacılar, insanların gürültüden rahatsızlık düzeyinin zaman içinde değiştiğini ve yalnızca ölçülen ses seviyesinin rahatsızlığın tamamını açıklamadığını buldu. Doi+1
Bu sonuç özellikle pazar günü meselesi açısından ilginç. Çünkü pazar günü gürültü, hafta içindeki aynı ses seviyesinden psikolojik olarak daha rahatsız edici algılanabilir. Bunun nedeni yalnızca sesin fiziksel özellikleri değil, insanların o gün için oluşturduğu beklentiler olabilir.
Bir kişi hafta içi sabah 09.00'da kepçe sesini “normal şehir hayatı” olarak değerlendirebilirken aynı kişi pazar sabahı 09.00'da aynı sesi çok daha rahatsız edici bulabilir.
Gürültünün Şiddeti Kadar Zamanlaması da Önemli
Gürültü araştırmalarında “annoyance”, yani gürültüden rahatsızlık, yalnızca fiziksel ses seviyesinin doğrudan sonucu değildir.
2017 yılında WHO Avrupa gürültü kılavuzlarının temelini oluşturan sistematik inceleme ve meta-analizde 20 veri tabanında yapılan tarama sonucunda 62 çalışma değerlendirilmiş, bunların 57'si nicel meta-analizlere dahil edilmiştir. Çalışma, çevresel gürültü ile rahatsızlık arasında maruziyet-artış ilişkileri bulunduğunu ortaya koymuştur. PubMed Central (PMC)+1
Daha yeni araştırmalar da benzer biçimde gürültü rahatsızlığının tek boyutlu olmadığını gösteriyor.
Örneğin inşaat kaynaklı titreşim ve gürültüyü inceleyen bir çalışmada 350 bölge sakiniyle yüz yüze anket yapılmış, üç hafif raylı sistem inşaat alanından elde edilen veriler analiz edilmiştir. Araştırmada ev sahipliği, şantiyenin görünürlüğü, yaş ve titreşime ilişkin kaygılar gibi faktörlerin rahatsızlık üzerinde etkili olduğu görülürken, cinsiyetin etkisi istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. PubMed Central (PMC)+1
Bu bulgu, pazar günü kepçe tartışmasında önemli bir noktaya işaret ediyor: İnsanların tepkisini açıklamak için “erkekler böyle düşünür, kadınlar şöyle düşünür” şeklindeki basit kategoriler yeterli değil.
Erkeklerin ve Kadınların Bakış Açısı Nasıl Dengelenebilir?
Günlük tartışmalarda erkeklerin daha çok ölçülebilir veriler, iş programı, üretim kaybı ve ekonomik maliyet üzerinden; kadınların ise aile düzeni, çocukların uykusu, yaşlıların dinlenmesi ve komşuluk ilişkileri üzerinden değerlendirme yaptığı söylenebiliyor.
Bu ayrım bazı bireysel deneyimleri açıklayabilir; ancak bunu biyolojik veya evrensel bir erkek-kadın kuralı olarak kabul etmek bilimsel açıdan doğru olmaz.