Global Mod
Dolayısıyla “CORE mu daha zor, OSCE mi?” sorusu aslında çok anlamlı olmayabilir. Çünkü iki sınavın ölçmeye çalıştığı beceriler birebir aynı değil.
CORE Sınavında Erkekler ve Kadınlar Farklı mı Düşünür?
Bu konuda dikkatli olmak gerekiyor. Erkeklerin mutlaka sonuç ve pratik çözüm odaklı, kadınların ise mutlaka sosyal ve duygusal etkiler odaklı düşündüğünü söylemek bilimsel açıdan doğru olmaz. Bireysel farklılıklar, eğitim geçmişi, klinik deneyim, kişilik, stres düzeyi ve mesleki rol gibi faktörler cinsiyetten çok daha karmaşık bir tablo oluşturur.
Bununla birlikte forumlarda öğrencilerin CORE'u farklı açılardan yorumlaması oldukça anlaşılır. Bazı öğrenciler sınava “Hangi kararı verip en kısa sürede sonuca ulaşırım?” açısından yaklaşabilir. Bazıları ise “Bu karar hastanın kaygısını, güvenini, ailesini veya tedaviye uyumunu nasıl etkiler?” sorularını daha fazla önemseyebilir.
Aslında iyi bir klinik kararın yalnızca bunlardan biri olması beklenmez.
Örneğin bir hemşire, hastanın oksijen satürasyonunun düştüğünü gördüğünde hızlı ve güvenli müdahaleyi düşünmek zorundadır. Aynı zamanda hastanın korkup korkmadığını, iletişim kurulup kurulamadığını ve önerilen tedaviyi anlayıp anlamadığını da değerlendirmesi gerekir. Sağlık hizmetinde “sonuç” ile “insan” birbirinden ayrılabilecek iki bağımsız alan değildir.
CORE'un değerli taraflarından biri de bu iki düşünme biçimini aynı vaka içinde buluşturabilmesidir.
CORE Sınavının Güçlü Yanı: Kararın Arkasındaki Düşünce
CORE hakkında benim açımdan en önemli nokta, öğrencinin yalnızca sonuca değil, karar sürecine zorlanmasıdır.
Bir öğrencinin yanlış bir seçenek işaretlemesi tek başına “bu öğrenci hiçbir şey bilmiyor” anlamına gelmez. Belki doğru bilgiyi biliyor fakat yanlış klinik önceliklendirme yapıyor. Belki yeni gelen veriyi önceki varsayımına göre değerlendirmeye devam ediyor. Belki de zaman baskısı altında seçenekleri yeterince analiz edemiyor.
Klinik muhakeme araştırmalarında da uzmanların ilk dakikalarda bazı olası tanısal hipotezleri oluşturduğu, ardından yeni bilgilerle bu hipotezleri doğruladığı, değiştirdiği veya elediği gösteriliyor.
Bu nedenle CORE'u bir tür “klinik düşünme laboratuvarı” gibi görmek mümkün.
Daha da önemlisi, yanlış seçimin ardından geri bildirim verilmesi öğrenme açısından değer taşıyor. Akdeniz Üniversitesi örneğinde öğrenciler seçtikleri kartın arkasında kararın neden doğru veya yanlış olduğuna ilişkin açıklamayı görüyor.
Bu özellik klasik bir sınavdan farklı olarak sınavı aynı zamanda öğrenme deneyimine dönüştürüyor.
Peki CORE'un Sınırlılıkları Yok mu?
Var. Öncelikle CORE tek başına klinik yeterliliğin tamamını ölçemez.
Hakbilen ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışması da hemşirelik eğitiminde bilişsel, psikomotor ve duyuşsal alanların değerlendirilmesi için tek bir yöntemin yeterli olmadığını özellikle vurguluyor.
İkinci problem standardizasyon. Bir üniversitenin hazırladığı CORE ile başka bir üniversitenin CORE'u aynı süreye, aynı puanlama sistemine veya aynı zorluk düzeyine sahip olmayabilir. Bu yüzden “CORE'dan 70 aldım, bu şu anlama gelir” şeklinde kurumlar arası doğrudan karşılaştırma yapmak doğru olmayabilir.
Üçüncü konu ise sınav tasarımı. Gazi Üniversitesi çalışmasında 74 sorunun %41,8'inin daha yüksek bilişsel düzeyleri değerlendirdiğinin bulunması ve bu sorularda öğrencilerin daha düşük performans göstermesi, sınavın gerçekten ölçülmek istenen eğitim hedefleriyle uyumlu tasarlanmasının önemini ortaya koyuyor.
Yani iyi bir CORE sınavı hazırlamak, birkaç klinik senaryo yazıp seçenek eklemekten ibaret değil. Vakanın eğitim hedefleriyle uyumlu olması, puanlamanın gerekçelendirilmesi ve soruların öğrenciden beklenen düzeyde olması gerekiyor.
CORE'a Hazırlanırken Nasıl Düşünmeli?
CORE'a hazırlanırken sadece konu listesi ezberlemek yerine “hasta karşıma gelse ne yaparım?” sorusunu sormak daha anlamlı olabilir.
Bir vaka çalışırken kendinize şu soruları yöneltebilirsiniz:
1. En kritik bulgu hangisi?
Her bilgi aynı ağırlıkta değildir. Vital bulgular, bilinç değişikliği, ciddi ağrı veya hipoksi gibi durumlar önceliği değiştirebilir.
2. Öncelikli problem ne?
Hastada beş farklı sorun olabilir. CORE tarzı değerlendirmede hepsini bilmek kadar hangisinin önce ele alınacağını bilmek de önemlidir.
3. Hangi müdahale yararlı, hangisi zararlı olabilir?
Özellikle kontrendike veya gereksiz seçeneklere dikkat etmek gerekir.
4. Yeni bilgi gelirse kararımı değiştirir miyim?
Klinik muhakemenin en önemli özelliklerinden biri budur. İlk tahmininiz yanlış olabilir; önemli olan yeni kanıtı değerlendirebilmektir.
5. Hastanın sosyal ve duygusal durumu kararı değiştiriyor mu?
Tedavi yalnızca biyolojik bir denklem değildir. Hastanın iletişim kurabilmesi, tedaviye uyumu, korkuları ve çevresel koşulları da klinik sonuçları etkileyebilir.
CORE Sınavına Farklı Bir Gözle Bakmak
CORE'u yalnızca “zor bir sınav” olarak görmek, sınavın eğitimsel amacını kaçırabilir. Asıl mesele öğrencinin ne kadar bilgi ezberlediğinden ziyade, bilgiyi belirsizlik altında nasıl kullandığıdır.
Bu konu tıp eğitiminin de ötesine geçiyor. Eğitim biliminde ölçme-değerlendirme, psikolojide karar verme, bilişsel bilimlerde problem çözme ve sağlık hizmetlerinde hasta güvenliği aynı noktada birleşiyor: İyi karar, yalnızca çok bilgiye sahip olmaktan değil, doğru bilgiyi doğru zamanda kullanabilmekten doğuyor.
Tıp eğitiminde klinik akıl yürütmenin temel yetkinliklerden biri kabul edilmesi de bununla ilişkili. Akademik literatürde tanısal hataların bir bölümünün klinik akıl yürütmeyle ilişkili olduğu ve bu nedenle klinik muhakemenin eğitim ve değerlendirme süreçlerinde daha açık biçimde ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Dolayısıyla CORE'un asıl sorusu belki de “Doğru cevabı biliyor musun?” değil.
Daha çok şu:
“Elindeki eksik ve değişken bilgilerle güvenli bir klinik karar verebiliyor musun?”
Forum açısından asıl tartışma da burada başlıyor. Sizce sağlık eğitiminde sınavlar öğrencinin ne kadar bilgi bildiğini mi, yoksa o bilgiyi gerçek bir hasta karşısında nasıl kullandığını mı daha fazla ölçmeli? CORE'daki negatif puan uygulaması öğrenciyi daha dikkatli düşünmeye mi yönlendiriyor, yoksa sınav stresini gereğinden fazla mı artırıyor? Bir de şu soru önemli: Klinik karar verirken hızlı ve sonuç odaklı olmakla hastanın kaygısını, iletişim ihtiyacını ve sosyal koşullarını dikkate almak arasında nasıl bir denge kurulmalı?
Çünkü gerçek klinik hayatta başarılı karar, yalnızca doğru seçeneği işaretlemekten ibaret değil; doğru problemi fark etmek, kanıtı değerlendirmek, gerektiğinde fikrini değiştirmek ve verilen kararın insan üzerindeki sonucunu görebilmekten geçiyor.
Kaynaklar: Hakbilen HG, İnce S, Kol E. Klinik Karar Verme Becerisini Değerlendirmede Bir Uygulama Örneği: CORE, Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2023. Kıyak YS ve ark. Evaluation of Compliance of the Case-Based Multistation Electronic Internal Medicine Exam with National Core Curriculum-2014, Tıp Eğitimi Dünyası, 2020. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, mezuniyet öncesi tıp eğitiminde ölçme-değerlendirme sistemi. Demirören M, Palaoğlu Ö. Klinik Akıl Yürütme Modelleri, Öğretimi ve Değerlendirilmesi, Tıp Eğitimi Dünyası, 2011.
Kısaltmayı ve kapsamı netleştirKaynakçayı metin içi atıflarla eşleştir
Kısaltmayı ve kapsamı netleştir
Kaynakçayı metin içi atıflarla eşleştir
Rakamların yorumunu daha somutlaştır
CORE Sınavında Erkekler ve Kadınlar Farklı mı Düşünür?
Bu konuda dikkatli olmak gerekiyor. Erkeklerin mutlaka sonuç ve pratik çözüm odaklı, kadınların ise mutlaka sosyal ve duygusal etkiler odaklı düşündüğünü söylemek bilimsel açıdan doğru olmaz. Bireysel farklılıklar, eğitim geçmişi, klinik deneyim, kişilik, stres düzeyi ve mesleki rol gibi faktörler cinsiyetten çok daha karmaşık bir tablo oluşturur.
Bununla birlikte forumlarda öğrencilerin CORE'u farklı açılardan yorumlaması oldukça anlaşılır. Bazı öğrenciler sınava “Hangi kararı verip en kısa sürede sonuca ulaşırım?” açısından yaklaşabilir. Bazıları ise “Bu karar hastanın kaygısını, güvenini, ailesini veya tedaviye uyumunu nasıl etkiler?” sorularını daha fazla önemseyebilir.
Aslında iyi bir klinik kararın yalnızca bunlardan biri olması beklenmez.
Örneğin bir hemşire, hastanın oksijen satürasyonunun düştüğünü gördüğünde hızlı ve güvenli müdahaleyi düşünmek zorundadır. Aynı zamanda hastanın korkup korkmadığını, iletişim kurulup kurulamadığını ve önerilen tedaviyi anlayıp anlamadığını da değerlendirmesi gerekir. Sağlık hizmetinde “sonuç” ile “insan” birbirinden ayrılabilecek iki bağımsız alan değildir.
CORE'un değerli taraflarından biri de bu iki düşünme biçimini aynı vaka içinde buluşturabilmesidir.
CORE Sınavının Güçlü Yanı: Kararın Arkasındaki Düşünce
CORE hakkında benim açımdan en önemli nokta, öğrencinin yalnızca sonuca değil, karar sürecine zorlanmasıdır.
Bir öğrencinin yanlış bir seçenek işaretlemesi tek başına “bu öğrenci hiçbir şey bilmiyor” anlamına gelmez. Belki doğru bilgiyi biliyor fakat yanlış klinik önceliklendirme yapıyor. Belki yeni gelen veriyi önceki varsayımına göre değerlendirmeye devam ediyor. Belki de zaman baskısı altında seçenekleri yeterince analiz edemiyor.
Klinik muhakeme araştırmalarında da uzmanların ilk dakikalarda bazı olası tanısal hipotezleri oluşturduğu, ardından yeni bilgilerle bu hipotezleri doğruladığı, değiştirdiği veya elediği gösteriliyor.
Bu nedenle CORE'u bir tür “klinik düşünme laboratuvarı” gibi görmek mümkün.
Daha da önemlisi, yanlış seçimin ardından geri bildirim verilmesi öğrenme açısından değer taşıyor. Akdeniz Üniversitesi örneğinde öğrenciler seçtikleri kartın arkasında kararın neden doğru veya yanlış olduğuna ilişkin açıklamayı görüyor.
Bu özellik klasik bir sınavdan farklı olarak sınavı aynı zamanda öğrenme deneyimine dönüştürüyor.
Peki CORE'un Sınırlılıkları Yok mu?
Var. Öncelikle CORE tek başına klinik yeterliliğin tamamını ölçemez.
Hakbilen ve arkadaşlarının 2023 tarihli çalışması da hemşirelik eğitiminde bilişsel, psikomotor ve duyuşsal alanların değerlendirilmesi için tek bir yöntemin yeterli olmadığını özellikle vurguluyor.
İkinci problem standardizasyon. Bir üniversitenin hazırladığı CORE ile başka bir üniversitenin CORE'u aynı süreye, aynı puanlama sistemine veya aynı zorluk düzeyine sahip olmayabilir. Bu yüzden “CORE'dan 70 aldım, bu şu anlama gelir” şeklinde kurumlar arası doğrudan karşılaştırma yapmak doğru olmayabilir.
Üçüncü konu ise sınav tasarımı. Gazi Üniversitesi çalışmasında 74 sorunun %41,8'inin daha yüksek bilişsel düzeyleri değerlendirdiğinin bulunması ve bu sorularda öğrencilerin daha düşük performans göstermesi, sınavın gerçekten ölçülmek istenen eğitim hedefleriyle uyumlu tasarlanmasının önemini ortaya koyuyor.
Yani iyi bir CORE sınavı hazırlamak, birkaç klinik senaryo yazıp seçenek eklemekten ibaret değil. Vakanın eğitim hedefleriyle uyumlu olması, puanlamanın gerekçelendirilmesi ve soruların öğrenciden beklenen düzeyde olması gerekiyor.
CORE'a Hazırlanırken Nasıl Düşünmeli?
CORE'a hazırlanırken sadece konu listesi ezberlemek yerine “hasta karşıma gelse ne yaparım?” sorusunu sormak daha anlamlı olabilir.
Bir vaka çalışırken kendinize şu soruları yöneltebilirsiniz:
1. En kritik bulgu hangisi?
Her bilgi aynı ağırlıkta değildir. Vital bulgular, bilinç değişikliği, ciddi ağrı veya hipoksi gibi durumlar önceliği değiştirebilir.
2. Öncelikli problem ne?
Hastada beş farklı sorun olabilir. CORE tarzı değerlendirmede hepsini bilmek kadar hangisinin önce ele alınacağını bilmek de önemlidir.
3. Hangi müdahale yararlı, hangisi zararlı olabilir?
Özellikle kontrendike veya gereksiz seçeneklere dikkat etmek gerekir.
4. Yeni bilgi gelirse kararımı değiştirir miyim?
Klinik muhakemenin en önemli özelliklerinden biri budur. İlk tahmininiz yanlış olabilir; önemli olan yeni kanıtı değerlendirebilmektir.
5. Hastanın sosyal ve duygusal durumu kararı değiştiriyor mu?
Tedavi yalnızca biyolojik bir denklem değildir. Hastanın iletişim kurabilmesi, tedaviye uyumu, korkuları ve çevresel koşulları da klinik sonuçları etkileyebilir.
CORE Sınavına Farklı Bir Gözle Bakmak
CORE'u yalnızca “zor bir sınav” olarak görmek, sınavın eğitimsel amacını kaçırabilir. Asıl mesele öğrencinin ne kadar bilgi ezberlediğinden ziyade, bilgiyi belirsizlik altında nasıl kullandığıdır.
Bu konu tıp eğitiminin de ötesine geçiyor. Eğitim biliminde ölçme-değerlendirme, psikolojide karar verme, bilişsel bilimlerde problem çözme ve sağlık hizmetlerinde hasta güvenliği aynı noktada birleşiyor: İyi karar, yalnızca çok bilgiye sahip olmaktan değil, doğru bilgiyi doğru zamanda kullanabilmekten doğuyor.
Tıp eğitiminde klinik akıl yürütmenin temel yetkinliklerden biri kabul edilmesi de bununla ilişkili. Akademik literatürde tanısal hataların bir bölümünün klinik akıl yürütmeyle ilişkili olduğu ve bu nedenle klinik muhakemenin eğitim ve değerlendirme süreçlerinde daha açık biçimde ele alınması gerektiği vurgulanıyor.
Dolayısıyla CORE'un asıl sorusu belki de “Doğru cevabı biliyor musun?” değil.
Daha çok şu:
“Elindeki eksik ve değişken bilgilerle güvenli bir klinik karar verebiliyor musun?”
Forum açısından asıl tartışma da burada başlıyor. Sizce sağlık eğitiminde sınavlar öğrencinin ne kadar bilgi bildiğini mi, yoksa o bilgiyi gerçek bir hasta karşısında nasıl kullandığını mı daha fazla ölçmeli? CORE'daki negatif puan uygulaması öğrenciyi daha dikkatli düşünmeye mi yönlendiriyor, yoksa sınav stresini gereğinden fazla mı artırıyor? Bir de şu soru önemli: Klinik karar verirken hızlı ve sonuç odaklı olmakla hastanın kaygısını, iletişim ihtiyacını ve sosyal koşullarını dikkate almak arasında nasıl bir denge kurulmalı?
Çünkü gerçek klinik hayatta başarılı karar, yalnızca doğru seçeneği işaretlemekten ibaret değil; doğru problemi fark etmek, kanıtı değerlendirmek, gerektiğinde fikrini değiştirmek ve verilen kararın insan üzerindeki sonucunu görebilmekten geçiyor.
Kaynaklar: Hakbilen HG, İnce S, Kol E. Klinik Karar Verme Becerisini Değerlendirmede Bir Uygulama Örneği: CORE, Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 2023. Kıyak YS ve ark. Evaluation of Compliance of the Case-Based Multistation Electronic Internal Medicine Exam with National Core Curriculum-2014, Tıp Eğitimi Dünyası, 2020. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi, mezuniyet öncesi tıp eğitiminde ölçme-değerlendirme sistemi. Demirören M, Palaoğlu Ö. Klinik Akıl Yürütme Modelleri, Öğretimi ve Değerlendirilmesi, Tıp Eğitimi Dünyası, 2011.
Kısaltmayı ve kapsamı netleştirKaynakçayı metin içi atıflarla eşleştir
Kısaltmayı ve kapsamı netleştir
Kaynakçayı metin içi atıflarla eşleştir
Rakamların yorumunu daha somutlaştır